De naamgeving van de doeken
In de regel krijgen de diverse gebruikte patronen/dessins een naam. Talloze doeken hebben in de loop der tijd een naam gekr,egen en talloze namen zijn inmiddels al weer in de vergetelheid geraakt. Het geven van namen aan stofpatronen (evenals de bindwijzen trouwens) vindt zijn oorsprong in West-Afrika en is een gebruik dat door de slaven werd meegenomen naar de Nieuwe Wereid. Ook bij de bosnegers komen we dit verschijnsel nog tegen. Om een enkel voorbeeld te noemen: een door hen veel gebruikte stof draagt de naam 'seibi strepi'; parallelle lijnen in groepen van 7 op een lichte ondergrond. Hoewel elk nieuw patroon dus voorzien wordt van een naam is het lang niet altijd zo dat de naam direct van het patroon wordt afgeleid. Oit komt in een aantal gevallen voor. Oe andere doeken dragen vaak namen die totaal niet in verband staan met het afgebeelde patroon.
Een groot deel van de namen heeft betrekdng op voorvallen uit het leven van alledag. Dan zijn er nog doeken die een volkswijsheid als naam dragen en doeken die we gelegenhaidsdoeken kurmen noemen en die het meestal zonder naam moaten stellen. Tot slot bestaat da mogelijkheid dat nader onderzoek namen aan het licht brengt, die niet in Mn van de gE:lnoemde categorieen passen, waardoor de gemaakte indeling gecorrigeerd zal moeten worden. Het zijn niet alleen doeken met een volkswijsheid als naam, maar ook de namen van andere doeken hebben meestal Elen spreekwoordelijk karakter. Echter, welke naam een doek ook mag tlebben, er wardt altijd naar gestreefd da! het een naam is die Inslaat. Een goed gekozen naam bevordert de verkoop en een ieder zal de nieuwste doek aan haar verzameling willen toevoegen. Helaas worden er tegenwoordig vrijwel geen nieuwe doeken meer uitgebracht en als dat wal zo is dan hebben we eigenlijk alleen maar te makan met de zogenaamde gelegenheidsdoeken.
Hoe ging die naamgeving nu in zijn werk? In da eerste plaats was het mogelijk dat da winkelier die de doek uitbracht over een lijstje mat mogelijke namen beschikte. Daaruit kon hij al dan niet zijn keus maken. Gebruikelijk was het echter dat vanuit de kringen der draagsters een nieuwe naam geopperd werd. De winkelier kon dan bijvoorbeeld bij deze of gene zijn licht eens gaan opsteken. Meestal echter spreidde hij de doek in zijn etalage ten toon. Dit werd het 'openen' van de doek genoemd. Het wachten was dan op iemand die met een geschikte naam de winkel binnenstapte. De doek werd dan zoals dat heet, gedoopt: van een naam voorzien. De vrouw die de naam bedacht kon daarvoor een kleine vergoeding krijgen in de vorm van bijvoorbeeld een geldsom, een of meerdere gratis doeken of een aantal doeken die zij ten eigen bate kon verkopen. Als ze er wat voor kreeg was dat natuurlijk mooi meegenomen. Van veel meer waarde voor haar was de voldoening een doek gedoopt te hebben.
Behalve het feit dat de doeken een naam krijgen kan het omgekeerd ook zo zijn dat een bepaalde doek een vrouw zo goed staat dat die doek 'naam geeft aan een vrouw'. Dit wordt 'a gi uma nen' genoemd. (v an Lelyveld 1919:262) Deze naam is ook de naam van een pepersoort.
Binnen de gemeenschap was natuurlijk al gauw bekend welk schandaaltje of anderszins achter de naam schuil ging. Helwas zelts mogelijk dat een· zelfde stof onder meer dan Mn naam uitgebracht werd. In dat geval hielc die naam stand die het meest tot de verbeelding sprak.
De herkamst van de diverse namen kunnen we zoals we gezien hebben herleiden tot vier categorieen. Per categorie zal hleronder een willekeurigE greep voorbeelden ter verduidelijking dienen. Daarbij moet opgemerkt wor· den dat de gebruikte categorieen elkaar niet altijd wederzijds uitsluiten. He kan bijvoorbeeld voorkomen dat een bestaande volkswijsheid toegepas wordt op een maatschappelijk schandaaltje of op een persoon. In het eerstE geval wordt de doek dan ondergebracht in de categorie 'voorvallen var alledag'. In het tweede geval zal het met achtergrondinformatie in de cate gode 'volkswijsheid' blijven staan tenzij natuurlijk onomstotelijk vaststaa dat we te maken hebben met een gelegenheidsdoek. Per naam zal dw afgewogen worden in welke categorie hij het beste past. Het vrijblijvendE karakter van deze indeling laten we prevaleren boven een onoverzichtelijkE warboel van namen.
Keine Kommentare:
Kommentar veröffentlichen