'De Nederlandse maatschappij dwingt je op zoek te gaan naar je eigen roots'

Jeannine Julen − 15/11/15, 19:43

© Maartje Geels. Dominique Snip draagt een jurk van Vlisco-stof, ontworpen door Lady Africa.

Wie om zich heen kijkt op straat zal het, zeker in de grotere steden, al zijn opgevallen: kledingstukken met Afrikaanse prints zijn populair. Puur een modetrend of willen de dragers vooral hun black identity uitdrukken? Jeannine Julen vroeg het aan Dominique Snip, Wilson Almeida Duarte, Tania Christina Monteiro en Ashaki Leito.

•  

  Iedereen is zo druk bezig te benadrukken dat je anders bent

Veertig stuks. Zoveel Afrikaanse kledingstukken heeft de 31-jarige Dominique Snip in de kast hangen. "Ik wil opvallen", zegt ze een aantal keer tijdens het interview. Maar de daadwerkelijke oorsprong van haar voorliefde voor Afrikaanse prints ligt dieper.

Het is 2000 als de zeventienjarige Dominique vanuit Paramaribo naar Zaandam verhuist en terechtkomt op een school met "voornamelijk witte kinderen". Geen leuke tijd, herinnert ze zich. "Ik werd gepest vanwege mijn huidskleur. Er werd naar me gestaard en gewezen. Iemand riep zelfs een keer dat ik dezelfde kleur heb als mijn haar. Zo zwart ben ik dus."

De Nederlandse maatschappij dwingt je op zoek te gaan naar je eigen roots, zegt Dominique met een ernstig gezicht. "Iedereen is zo druk bezig te benadrukken dat je anders bent." Haar eigen zoektocht begon daarom kort na die ervaringen op de middelbare school. Ze knipte haar met chemische middelen ontkroeste lokken af en dwong zichzelf te houden van haar eigen kleine krullen. Eerst door erover te bloggen, een paar jaar later schreef ze een boek en uiteindelijk opende ze een eigen kapperszaak met zelfgemaakte haarproducten speciaal voor kroeshaar.

Beurs in Parijs
Maar Dominique was nog steeds op zoek naar eigenheid. "Ik wilde niet zoals ieder ander zijn. Dat ik een sterke zwarte vrouw ben, wist ik. Maar ik zocht een manier om dat uit te dragen. Niet alleen met mijn haar, maar ook met mijn kleding."

Op een beurs in Parijs zag ze Afrikaanse vrouwen in traditionele kledij lopen. "Die vrouwen straalden zoveel trots uit, liepen altijd met opgeheven hoofd. Ze waren niet per se bezig met kroeshaar, net als ik. Die mooie jurken waren voor hun gewoon mode." Ze lacht. "Onder die mooie hoofddoeken droegen ze soms gewoon een pruik."

De fierheid die ze in Parijs zag, voelt Dominique nu ook als ze haar Afrikaanse jurken, rokken of jasjes draagt bij speciale gelegenheden. Of als ze haar vijf maanden oude zoontje Kehmet in Afrikaanse prints hult. De stof geeft haar kracht, zegt ze. Omdat die uitstraalt wie ze is, maar ook omdat ze het gevoel heeft dat haar Afrikaanse voorvaderen zo dichtbij haar zijn. "Het is voor mij een manier om ze te eren. Ik geloof dat mijn voorouders me leiden, dat zij me hebben verteld wat ik op de wereld moet doen. Als ik moet performen dan steunen ze me."

Zara en H&M
Het is de afgelopen jaren ineens snel gegaan met de opkomst van de Afrikaanse prints in het heersende modebeeld. Moest de liefhebber vroeger door afgelegen straatjes van de Amsterdamse Bijlmer dwalen om op zo'n typische, met Afrikaanse lappen stof behangen winkel te stuiten, tegenwoordig zijn kledingstukken met deze prints gewoon verkrijgbaar bij grote ketens als Zara, H&M en Monki. De toonaangevende modeglossy Vogue wijdde in 2012 onder de titel 'Afrocentric' een heel nummer aan Afrikaanse prints. En ook zangeressen Beyoncé, Fergie, Rihanna en Kelis hijsen zich regelmatig in speciaal voor hen ontworpen tribal- broekpakken en -jurken.

•  

  Mensen zoeken naast die massaproductie naar manieren en merken in de mode om hun eigen identiteit uit te dragen

Die toenemende populariteit heeft drie oorzaken, signaleert Anne Marie Commandeur, directeur van het Stijlinstituut Amsterdam: Afrikaanse ontwerpers raken steeds meer in trek, marktleider op de Afrikaanse stoffenmarkt Vlisco uit Helmond profileert zich sterker en de consument verlangt naar een ander soort kleding. Commandeur, die met haar team mode- en textieltrends signaleert, ziet dat al een paar jaar om zich heen gebeuren. De hoofdstad van Congo, Kinshasa, ontpopt zich met haar Fashionweeks en vooruitstrevende designers tot een tweede Parijs.

Het voorheen nogal op zichzelf gerichte Vlisco zocht in de afgelopen jaren de samenwerking op met grote merken als Eastpak, Adidas en zelfs het ontwerpersduo Viktor & Rolf. En dan die consument. Die wil niet zomaar een printje, zegt Commandeur. Dat printje moet een verhaal hebben of 'heritage', erfgoed, uitstralen.

Gemixte klandizie
Irene Hin, eigenares van de chique boetiek 'Lady Africa' aan de Haagse Denneweg, gaat een stap verder dan Commandeur: "Mensen zoeken naast die massaproductie naar manieren en merken in de mode om hun eigen identiteit uit te dragen."

Ze ziet het ook in haar winkel, met een heel gemixte klandizie, waar ze duurzaam ontworpen designerkleding verkoopt: handgemaakte clutches (handtasjes), armbanden en kledij, veelal van Afrikaanse makelij. "Ik bespeur een omarming van duurzaamheid, maar ook van de black identity. Genoeg is genoeg, denken sommigen na de doodgeschoten zwarte tiener in Ferguson of de misstanden in de kledingindustrie. Dat we naar een vreedzamer wereld moeten, drukken mensen vaker uit in mode."

Het is een manier van verhalen vertellen via kleding die Hin doet denken aan haar grootmoeder. Ze praat bevlogen over haar, de Ghanese Beatrice Efua Oyemam Armah die in de jaren zestig een marktkraam had in het kustplaatsje Winneba. Befaamd vanwege de Vliscostoffen met Afrikaanse prints die ze er verkocht. "Met die stoffen droegen vrouwen hun positie uit, vertelden ze een verhaal", legt ze uit. Bijvoorbeeld dat hun man vreemdging, en dat ze wisten met wie. Of dat ze in hun dorp met de nek werden aangekeken, en desondanks hun rug rechthielden. Dat er iemand was overleden of juist ging trouwen.

• © Maartje Geels. Wilson Almeida Duarte draagt een shirt gemaakt op Kaapverdische bodem.

•  

  Vroeger noemden mijn vrienden me een nep-Cabo omdat ik nog nooit naar Kaapverdië ben geweest

The South Sea Bubble

The world's first great stockmarket crash occurred in 1720 in England, France and, to a lesser degree, Holland. Without going much into specifics, if only to prevent my eyes glazing over, there are a few notable names and events associated with these speculative episodes of financial history that help give the illustrative response some context.

John Law acquired the Mississippi Company and established a bank that issued paper money in France and he was given a monopoly to trade with North America. With an effective marketing campaign based on the notion that there were vast quantities of precious metals to be had from the French Louisiana delta, shares were issued and paid for by government debt. Share trading escalated, the price soared on paper, other speculative ventures came out of the woodwork and a large slice of the population lost money when the expected wealth was not forthcoming and both confidence and the stock price eventually plummeted.

In England, a similar scenario developed with the South Sea Company when it was given exclusive trading rights with Spanish South America. The company tried to emulate the same level of public credit manipulation across the English Channel by converting the government debt into company shares and by artificially inflating the share price.

Amsterdam was perhaps the most important trading centre during this period so the fervour for buying and selling shares in dreams and the resulting inflationary pressures was imported.

None of this is rocket science and if hyperinflated share prices, pernicious greed, government and company corruption with attendant price crash and wealth destruction sound familiar, it's because the Mississippi and South Sea bubbles were the forerunners to contemporary collapses like Enron.

The bubbles burst in September 1720 leaving many companies and individuals financially ruined. The artistic response was strongest in Holland although a modest number of satirical cartoons and poems were produced in England and France. The imbalance here probably derives from the uniquely dutch episode in the first half of the 17th century known as tulipomania, where similar overpricing and fevered trading and eventual collapse had resulted in illustration work lampooning wayward business speculation. In other words, there was already something of a tradition, a body of illustration work, from which contemporary artists in Holland could draw upon for inspiration as the stock trading madness unfolded during the year 1720.

The most puzzling aspects are how, why, when and by whom the book containing the above illustrations came into existence. 'Het groote tafereel der dwaasheid : vertoonende de opkomst, voortgang en ondergang der actie, bubbel en windnegotie, in Vrankryk, Engeland, en de Nederlanden, gepleegt in den jaare MDCCXX' has a title page that translates as:

'The Great Mirror of Folly, showing the rise, progress, and downfall of the bubble in stocks and windy specualation, especially in France, England and the Netherlands in the year 1720, being a collection of all the terms and proposals of the incorporated companies for insurance, navigation, trade, &c. in the Netherlands, both those of which have gone into actual operation and those which have been rejected by the legislatures in various provinces. With prints, comedies, and poems, published by various amateurs, scoffing at this terrible and deceitful trade, by which various families and persons of high and low condition were ruined in this year, and possessions lost, and honest trade stopped, not only in France and England but in the Netherlands.
As long as the avaricious
Own money and property,
The deceitful man gains his end,
For the miser and the fool will always feed him.
Printed as a warning to those who come after, in the ill-fated year, for many fools and wise men. 1720.'

Each particular issue of the book is said to be unique, cobbled together on demand so it appears, by an unknown Amsterdam printer and containing anywhere from 49 to 74 illustrations from the work of up to 56 different engravers. It seems astonishing that such a publication could be compiled in the few months following the financial collapse in September and be released in the same year. The inclusion of the date in the title may otherwise have been part of the compiler's desire to give immediacy to the sense of moral indignance they wished to convey, if, as has been supposed by some, that it was in fact first released after 1720. Many editions were published throughout the 18th century. This is one bibliographic record worth reading about (says he who usually shys away from the printing history) - in the extended 1949 essay by Arthur Harrison Cole: 'The Great Mirror of Folly ('Het Groote Tafereel der Dwaasheid') an Economic-Bibliographical Study'.

So the illustrations here are worth looking at in detail as they variously combine contemporary allusions (names, companies etc) with classical themes ( ancient Gods for instance) and mocking satire (trading in 'wind' is a prevalent visual metaphor, as is money being shat out by many of the characters). I had seen a few of these before (the caricatured little people are at NYPL if I remember correctly; and the fools map is also quite common) but never knew any of the background. Incidentally, this evolving mélange of a book also included one of the first maps to name New Orleans.

'The Mirror of Folly' illustrations are part of a larger website at Harvard University - The South Sea Bubble Collection - but I've hardly looked into the rest of the site which includes further satires, playing cards (different to the set above), poems and songs among other things.
http://bibliodyssey.blogspot.com/2006/11/mirror-of-folly.html

Bigi Spiriki

http://www.ketikotiamsterdam.nl/bigi%20spikri.html

VLISCO: WAX BLOCK PRINT

Since its beginning more than 160 years ago, the company Vlisco, based in Helmond in the South of The Netherlands, makes high quality printed fabrics using a technique adapted from the ancient Indonesian batik, a method the Dutch learned during the time Indonesia was still a colony of Holland. This delicate and time-consuming wax printing and color dyeing process defines the brand's strong, colourful and unique fabric range. Since 1876 Vlisco has been exporting these fabrics across the African continent where they became hugely popular and remain so today.