ANGISA: ENTSTEHUNG

HET ONTSTAAN VAN DE ANGISA

Hoewel von Sack al in 1810 spreekt over het versieren van het hoofd met een tulband of mousselinen hoofddoek, komt de term angisa pas in 1840 voor in de beschrijving van kleding. Dat de term angisa eerder bekend is, blijkt uit het woordenboek van Schumann: "hangisa (angisa) Schnupftuch, Handtuch" (1778:69) (Vert. zakdoek, handdoek). Onder de Saramakkaners is het woord hangisa eveneens bekend: "( ... ) as weil as kerchiefs (Iensu, hang isa) ( .. .)" (Price 1984:129); op Cura<;ao is een bekende hoofddoek 'Iensoe di Madras'. In de geplande, evenwel gesaboteerde, vredesovereenkomst met de Saramakkaners in 1749 waren onder andere opgenomen 'one hundred handkerchiefs'. (Price 1984:130)

Lammens gaat rond 1816 in op de gewoonte om neusdoeken van spreuken te voorzien die zinnebeeidige betekenissen vervullen. Oe meeste van deze spreuken, soms 10, 12 of maar 2, hebben betrekking op de liefde en GOd, zoals bijvoorbeeld 'Iobi switi', 'Iobi no prati', 'de liefde is blind' en God zij onze getuige'. Of deze neusdoeken de grootte hebben gehad van een hoofddoek is niet bekend, wel werden ze bij begrafenissen om hel hoofd gewonden. In het Surinaams Museum bevinden zich enkele hoofddoeken waarop dit type spreuken in kruissteek geborduurd zijn (bijvoorbeeld op T 186, een wit linnen hoofddoek waarop diverse spreuken langs de rand, en figuurtjes in het middenveld geborduurd zijn). Teenstra legt in zijn beschrijving van de hoofddoek een verband met wat hij bijgeloof noemt. "Een doek, gelijk van welke kleur, met eene lange achteruitstekende punt is ongemeurdheid, willende daarmede zeggen: je ku nt mij de m. . likken; de doek, aan de linkerzijde geknoopt wil door eenen soldaat gevrijd worden; en zoo heb ben zij eene menigte andere doekseinen, waarvan mij eensdeels het fijne niet bekend is, en die ik anderdeels uit achting voor het schoone geslacht niet open baren zal, alt hans niet de maanseinen; - aber dan ist das nicht Caucher nich!" (Teenstra 1835:154)

ANGISA: BEDEUTUNG (BEISPIELE)

 Yuna woron, waki te yu tron kaperka (Stichting Surinaams Museum, T 608)
Jij rups, wacht tot je vlinder geworden bent
"Op deze doek staan rupsen langs de rand en vlinders op het veld en zou daarom ok tot categorie V.2.1. [Doeken waarvan naam en patron aan elkaar gerelateerd zijn] gerekend kunnen orden.

 Todo no habi wiwiri ma toku y tya loso (Stichting Surinaams Museum, T 273)
De kikker heeft geen haar mar de nacht haar zoetheid 
categorie V.2.2.: Volkswijsheid als naam

Mi na afu sensi, no wan sma kan broko mi (Stichting Surinaams Museum, T 379-31)
Ik ben een halve cent, niemand kan mij kleiner maken. Deze doek word gedragen door een vrouw die neerkeek op de prostitutie. De piki-duku die uit kringen der prostituées als reactie hierop kwam heette: Mi na gowtu moni, mi de na tra sma anu tu, ma mi e hori mi warti: ik ben godgeld, ik ga door alle handen maar behoud mijn waarde :

categorie V.2.4.: Gelegenheidsdoeken